İçindekiler
Finansal piyasaların temel yapı taşını oluşturan menkul kıymetler, tasarruf sahiplerinin birikimlerini değerlendirmesini sağlarken devletlerin ve şirketlerin uzun vadeli fon ihtiyacını karşılar. Taşınmaz (gayrimenkul) mülkiyetinden farklı olarak likiditesi yüksek olan menkul kıymetler, organize piyasalarda (örneğin Borsa İstanbul) güvenle el değiştirir. Bu kapsamlı kılavuzda menkul kıymetlerin hukuki özelliklerini ve ana türlerini inceliyoruz.
1. Menkul Kıymetlerin Taşıması Gereken Temel Özellikler
Bir finansal aracın hukuken menkul kıymet sayılabilmesi için şu 5 özelliği bir arada taşıması gerekir:
- Ortaklık veya Alacaklılık Sağlaması: Pay senetleri şirkete ortaklık ve temettü hakkı verirken; tahvil ve bonolar belirli vadede faiz ve anapara alma alacaklılık hakkı sağlar.
- Seri Halinde İhraç Edilmesi: Tekil sözleşmelerden farklı olarak aynı şartları taşıyan çok sayıda pay veya borçlanma aracı seri olarak basılır.
- Misli Nitelikte Olması: Aynı serideki her bir menkul kıymet birbiriyle tamamen özdeştir ve birbirinin yerine geçebilir.
- Yatırım Aracı Niteliği: Tasarruf sahibine dönemsel gelir (kâr payı, temettü, faiz, kupon ödemesi) getirmeyi hedefler.
- SPK Düzenlemesine Tabi Olması: İhraç ve halka arz süreçleri Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) denetimindedir.
2. Başlıca Menkul Kıymet Türleri Nelerdir?
3. Menkul Kıymet ile Kıymetli Evrak Arasındaki Fark
Hukuki açıdan her menkul kıymet bir kıymetli evraktır; ancak her kıymetli evrak menkul kıymet değildir:
- Çek, Poliçe ve Bono (Emre Muharrer Senet): Birer ticari kıymetli evraktır ancak yatırım aracı niteliği taşımadıkları ve seri halinde çıkarılmadıkları için menkul kıymet sayılmazlar.
- Hisse Senedi ve Tahvil: Hem kıymetli evraktır hem de dönemsel gelir getiren, organize piyasalarda işlem gören menkul kıymetlerdir.
4. Bağlantılı Borsa ve Finansal Piyasalar Kılavuzları
Sermaye piyasası araçları hakkındaki diğer temel içeriklerimizi inceleyebilirsiniz:
- Bedelli Sermaye Artırımı Nedir? Rüçhan Hakkı ve Katılım Şartları
- Nama Yazılı Hisse Senedi Nedir ve Nasıl Devredilir?
- Swap Nedir? Döviz ve Faiz Swap Anlaşmaları Rehberi
Sıkça Sorulan Sorular
Çek ve poliçe neden menkul kıymet sayılmaz?
Çek ve poliçe bireysel bir ödeme veya kredi aracıdır. Seri halde ihraç edilmezler, sermaye piyasasında organize şekilde alınıp satılmazlar ve sahibine dönemsel bir getiri (temettü veya faiz) sağlama amacı taşımazlar.
Menkul kıymetler fiziki olarak mı saklanır?
Türkiye’de borsada işlem gören tüm hisse senetleri, tahviller ve yatırım fonları Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) nezdinde tamamen kaydi (dijital) olarak saklanır. Fiziki basılı kağıt taşınmaz.